فارسی • DeutschPortuguêsItaliano FrançaisEspañol繁體中文 English

نا آرامی های برزیل : جنجال بر سر افزایش کرایه هاى اتوبوس هاى شهرى

3287928844_ac73b51b91_o

این متن به زبان های دیگر نیز موجود است: انگلیسی, چینی سنتی

برزيل در سرتاسر دنيا با كارناوال ها، رقص سامبا، فوتبال و سواحل ديدنى اش شناخته شده است. اين كشور به عنوان يكى از اعضاى كشور هاى “بريكس- رهبرى اقتصادى قدرت هاى نو ظهور” كه داراى رشد و افق اقتصادى موفقى هستند، در ميان همسايگان خود در منطقه، جايگاه بهترى را از آن خود كرده است و توجه سياست گذاران و عناصر اثر گذار جهان توسعه يافته را به خود معطوف ساخته است. در عين حال مشكلات اساسى از جمله عدم برابرى درآمد ها و توسعه شهرى نادرست و هدايت نشده در این کشور معضلاتى نظير زاغه هاى بد نام برزيل را ایجاد کرده اند. به تازگى اين مشكلات توجه همگان را به خود جلب كرده اند. دليل اين امر اقدام دولت براى افزايش كرايه اتوبوس ها و شكل گيرى موجى از اعتراض ها در سرتاسر كشور عليه اين سياست جديد بوده است. بر خلاف تمايل دولت كه قصد جلب توجه رسانه ها به برنامه اى جام كنفدراسيون ها (تمرينى براى برگزارى جام جهانى در سال آينده) را داشته است، اين اعتراض ها واقعيت ها و معضلات توسعه شهرى در برزيل را نمايان كرده و نياز حياتى اين كشور را براى ايجاد تغيير در برنامه ريزى هاى آينده اين كشور نشان مى دهد.

ريشه اصلى اين اعتراض ها به اقدامات دوره ديكتاتورى نظامى اين كشور باز مى گردد كه كنترل كشور را از سال ١٩٦٤ تا ١٩٨٥ بر عهده داشت. در طى اين مدت دولت سرمايه گذارى زيادى در زمينه ساخت آزادراه ها خصوصا در شهر ريودوژانيرو انجام داد. در دهه ٨٠ روند ساخت و ساز ها كندتر شد اما گسترش طرح هاى عمرانى خودرو محور در حالى صورت گرفت كه تنها عده كمى از مردم توانايى مالى خريد خودرو را داشتند. اين سياست ها وضعيت كنونى شهر هاى برزيل را ايجاد كرده است. جايى كه على رغم استفاده گسترده مردم از اتوبوس ها، وجود مسير هاى طولانى مديريت عبور و مرور اتوبوس ها را دشوار ساخته است. در دهه ٩٠  و در دوره رياست  جمهورى نئو ليبرال “فرناندو هنریک کاردوسو” هزينه حمل و نقل عمومى افزايشی پى در پى داشت و اين روند حتى پس از به قدرت رسيدن “لویز اینانسیو لولا دسیلوا” در سال ٢٠٠٢ نيز متوقف نشد.

از سال ١٩٩٤ هزينه بليط هاى اتوبوس و مترو در سائو پائولو از ٦.٠ رئال (واحد پول برزيل) به ٣ رئال افزايش يافت و در حال حاضر چيزى معادل ٥.١دلار آمريكا است. شايد به ظاهر اين تغيير خيلى چشم گير نباشد اما با در نظر گرفتن اينكه اكثر مردم برزيل دستمزدى معادل ٦٧٥ رئال ( و يا كمتر) دريافت مى كنند، اين افزايش هزينه براى اكثريت كارمند و كارگر برزيل بسيار سنگين خواهد بود.

مقدمه شلوغى هاى اخير در ماه مارس در شهر پورتو الگرا شكل گرفت كه در نتيجه آن معترضان موفق شدند تا افزايش كرايه ها را از ٢.٨٥ رئال به ٣.٠٥ رئال را به طور موقت به تاخير بياندازند. در ماه مى معترضان در “گويانا” نيز موفق شدند به چنين توافقى دست پيدا كنند. نا آرامى ها در ششم ژوئن به صورت جدى آغاز شد، زمانى كه گروهى شامل ٥،٠٠٠ معترض به خيابان هاى سائوپائولو آمدند تا درخواست خود را مبنى بر لغو افزایش کرایه ها از ٣ رئال به ٣.٢ رئال را اعلام کنند که در پی آن گزارشاتی مبنی بر خرابکاری معترضان و خشونت پلیس منتشر شد. اعتراضات خیلی سریع به سایر شهرهای برزیل از جمله ریو، برازیلیا، ماکائو و شهرهایی که مبدا اين اعتراضات بود نيز (پورتو الگری و گویانا) كشيده شد. در ١٤ ژوئن معترضان بار ديگر در سائوپائولو و ریو جمع شدند تا با افزایش کرایه ها مخالفت کنند که این امر موجب خشم پلیس نظامی شد و در پایان آن روز تعداد ٥٥ نفر از معترضان در درگيرى ها زخمى شدند. تا زمان نوشته شدن این مطلب، گزارش ها حاکی از این است که این اعتراضات در شهر های بزرگ، با حمایت گروه ها و جمعیت های برزیلی در سراسر دنیا مانند نیویورک، مونترئال و برلین، هم چنان ادامه دارد.

معترضان طیف گسترده ای از مردم را در بر می گیرند: از كسانى كه افزايش كرايه بيشترين اثر را بر زندگى آنها گذاشته گرفته تا دانشجويان و مخالفان دولت. يكى از مهمترين نيروهاى سازمان دهنده اين اعتراضات  “جنبش حمل و نقل آزاد” است كه هدف اين مبارزه را دستيابى به حمل و نقل عمومى واقعى و به دور از منافع خصوصى مى داند. اين جنبش در ساماندهى اعتراض هاى ١٤ ژوئن نقش بسيار مهمى داشته است.  شعار معترضان اين بود: ” با عرض پوزش، ما در حال تغيير كشور هستيم”. منتقدان اين نا آرامى ها، آن را خرابكارانه تفسير كرده اند خصوصا مواردى نظير  تخريب اتوبوس ها را معكوس و زيانبار دانسته اند. بعضى ديگر معترضين را متهم به هم پيمانى با حزب سياسى كارگران مى كنند.

در اين حين به پلیس نظامی برزیل هم انتقادات متعددی وارد شده است ؛ عفو بین الملل با انتشار بیانیه ای مطبوعاتی از پلیس برزیل خواست که از به کار بردن خشونت و اعمال  زور بیش از حد خودداری کند. اعتراضات ١٤ ژوئن منجر به حملات متعددی به خبرنگاران شد ؛ عکس هایی وجود دارند که نشان می دهند پلیس با اسپری فلفل به عکاسان و فیلم برداران حمله کرده است؛ در میان آنها عکس هایی از خبرنگاری که از ناحیه صورت به شدت ضرب دیده نیز به چشم می خورد. یکی از شاهدین اعتراضات به روزنامه ی “فولا” در سائوپائولو گفت: “آنچه من امروز شاهد آن بودم بيشتر به یک دیکتاتوری نظامی شبیه بود”. بعضی از معترضان سرکه همراه خود داشتند تا بتوانند اثر گاز اشک آور را خنثی کنند ؛ پلیس در واکنش به این اقدام بعضی را تنها به جرم همراه داشتن سرکه بازداشت کرد.این امر موجب شد که عده ای به شوخی نام “شورش سالادی” را بر اين تظاهرات بگذارند و کاریکاتوریست های سیاسی هم هوشمندانه شعار” V for Vinegar ” “س مثل سرکه” (برگرفته از فیلم “انتقام” “V for Vendetta”) را به شعار ها اضافه کنند.

“دیلما روسف” رئیس جمهور برزیل تا کنون در این باره سخنرانی علنی نکرده است اما در پشت پرده ، وزارت دادگستری او به دولت سائوپائولو “کمک های فدرالی” ارائه داده؛ چیزی شبیه به تاکتیک هایی که در مبارزه با قاچاق مواد مخدر از آنها استفاده می شود. بنابراین تاکنون رویکرد دولت برزیل سرپوشانی موضوع اعتراضات و در عین حال ارائه ی تصویری مثبت از کشور (به خصوص برای کشورهای توسعه یافته) بوده است. رئیس جمهور، در حالی که پنهانی به کابینه ی خود اجازه داده بود تا این موضوع را مسکوت نگه دارند، ترجیح داد تا در افتتاحیه جام کنفدراسیون ها در انظار عمومی ظاهر شود. در اين حين، در همان روزی که اعتراضات گسترده در سائوپائولو در حال شکل گرفتن بود وزیر تربیت بدنی این کشور “خوزه آلدو ریبلو” از جنبه های مثبت، تدارکات و پیشرفت هایش برای جام کنفدراسیون ها، جام جهانی و المپیک ٢٠١٦ به طور مستقیم برای مخاطبانش در آمریکا سخن گفت؛ سخنانی که در مقاله ای پر زرق و برق در خبرگزاری “هافینگتون پست” به انتشار درآمدند.

اگرچه این به این معنی نیست که دولت برزیل کاملاً در انجام وظایف و تکالیف مردمی خود خیانت ورزیده اما این اعتراضات کاملاً در نقطه ی مقابل و در تعارض با تاکتیک های روابط عمومی احزابى هستند که بیش از ١٠ سال است که قدرت را در دست داشته و به طور مداوم سعی دارند تا واقعیت های بغرنج کشور را در قالب یک پیام کاملاً خوشبینانه و مثبت بگنجانند. گرچه پیروزمند گرایی پیش از موعد، نسبت به جام کنفدراسیون ها از کشوری که می بایست جام جهانی و بعد از آن المپیک ٢٠١٦ را میزبانی کند، انتظار می رود اما سرکوب خشونت بار این اعتراضات نشانه ای نگران كننده از امکان دخالت پلیس نظامی و اتمام  این وقایع به شکلى ناگوار است. با این وجود، این امر که مسئولان حداقل حاضر به بررسی امکان استفاده از این وقایع به عنوان فرصتی برای شمول اجتماعی و توسعه ی زیر ساخت ها هستند، خود دلگرم کننده است.

پس از اعتراضات گسترده در ترکیه که منشأ آنها تهدید به تخریب یک پارک عمومی بود، اعتراضات برزیل نیز همانند آن نشانگر یک روند جهانی است كه نشان می دهد مردم  در جستجوى آگاهی بیشتر نسبت به مسائل ومعضلات شهری هستند. در مورد برزیل می توان به این نتیجه رسید که مسئولان قصد دارند تا با ارسال پیام هایی به خارج از این کشور با کمک سرمایه گذاران قدرتمند در سطح جهان بیشتر شناخته شوند. اما هزینه ی این امر نمی تواند توسط طبقات متوسط جامعه برزیل تقبل شود. بعضی ادعا می کنند که اعتراضات راجع به مسائل مهمتری از “تنها ٢٠ درصد افزایش هزینه ها” هستند و به نحوی این حرف کاملاً صحیح است ، علی رغم  این مسأله بین این اعتراضات و نیاز به بهبود منظر شهری یک ارتباط ذاتی و منطقی وجود دارد. همان طور که برزیل برنامه ی خود برای توسعه در آینده آماده می کند، نمی تواند توجه خود را تنها به پروژه های سودآور مثل زمین های ورزشی چند میلیون دلاری معطوف کند ؛ بلکه باید به بهبود شرایط زندگی در مقیاس کوچکتر و زندگی طبقات متوسط نیز توجه داشته باشد. این به معنی سرکوب کمتر توسط پلیس، کرایه های متناسب و زیر ساخت های با طراحی اصولی است که به سود همه می باشد.

نمودار زیر نشانگر افزایش کرایه اتوبوس و مترو در برزیل بین سال  ١٩٩٤ تا ژوئن ٢٠١٣  است. نمودار نارنجی مربوط به تعرفه های مترو و نمودار سبز مربوط به تعرفه های اتوبوس است. نمودار قرمز درصد تورم را نسبت به تعرفه های سال ١٩٩٤  نشان می دهد. برای دیدن چگونگی رشد نمودار به صورت سال به سال اینجا را کلیک کنید.

  Sao Paulo Bus Subway Fares

“درو ریید” تهیه کننده ی برنامه های رسانه ای آنلاین و یک فعال اجتماعی است. او متخصص در زمینه حمل و نقل پایدار است. او در بوینس آیرس زندگی می کند.

تصاویر از ترا و اسکات اگل